VATANIN ADI HASRET, KÖKÜ AHISKA: TOPRAĞINDAN KOPARILAN KADİM KÖKLER

Gazeteci Yazar Fatma Düz
Anlatırlar: Ahıskalı bir nine, sürgün yoluna çıkarken evinin bahçesinden bir avuç toprak alır, bir bez parçasına sarıp koynuna koyar. Yıllar geçer, kıtalar aşılır, ama o bezi hiç açmaz. Sadece ara sıra çıkarır, yüzüne yaklaştırır, koklar. Çünkü bazı kokular bir insanın bütün geçmişini taşır: çocukluğunu, ilk baharını, kapı önünde içilen çayı, ezanın yankılandığı avluyu.
Bugün 14 Kasım. Tam seksen iki yıl önce, 1944’ün soğuk bir gecesinde Ahıska’da kapılar çalındı. Askerler “Hazırlanın” dedi. Verilen süre birkaç saatti. Yaşlısı, genci, hastası, yeni doğum yapmış anası, hepsi aynı emri aldı. İnsan, bir ömrü birkaç saatte nasıl sığdırır bir çuvala?
BİR GECEDE VAGONA SIĞAN VATAN
Ahıska, yüzyıllardır Türk ve İslam kültürünün Kafkasya’daki en kadim yurtlarından biriydi. Camileri, medreseleri, taş köprüleri, bağları, bahçeleri vardı. İnsanlar toprağa emek verir, komşusuyla ekmeğini bölüşürdü. Ama Stalin yönetimi tek bir kararla bu hayata son verdi. Yüz binin üzerinde insan, hiçbir suçları olmadığı hâlde, yalnızca kimlikleri yüzünden sürgüne gönderildi.
Yolculuk, hayvan taşımak için yapılmış vagonlarda günlerce sürdü. Su yoktu, yiyecek yoktu, ısınacak bir köşe yoktu. Hastalık ve açlık en çok çocukları ve yaşlıları aldı. Ölenler yol kenarlarında, çoğu zaman mezarsız bırakıldı. Bir annenin evladını son kez kucaklayıp bir bozkıra bırakmak zorunda kalması, tarih sayfalarına sığmayacak kadar ağır bir acıdır. Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan bozkırlarına varanlar, sıfırdan bir hayat kurmak zorunda kaldı.
Ve onlar kurdu. Bozkırın ortasında yeniden toprağı işlediler, ev yaptılar, çocuk büyüttüler. Ama hiçbir ev Ahıska’daki ev olmadı. Düğünlerde türkü söylediler, ama türkülerin sonunda hep bir sessizlik oldu. Bir köşeden mutlaka biri “Bir gün döneriz” dedi. Bu söz, kuşaktan kuşağa vasiyet gibi devredildi.
Acı bununla da bitmedi. 1989’da Fergana’da yaşanan olaylar yüzünden Ahıskalılar bir kez daha yurtlarını terk etmek zorunda kaldı. Bir kez sürülmek yetmezmiş gibi, ikinci kez kovuldular. Bugün Azerbaycan’dan Rusya’ya, Ukrayna’dan Türkiye’ye, Amerika’ya kadar dünyanın dört bir yanına dağılmış durumdalar. Ama nerede olurlarsa olsunlar dillerini, adetlerini, yemeklerini, kimliklerini bırakmadılar. Çünkü kök dediğimiz şey yalnızca toprağın altında durmaz. Dilde, ninnide, sofrada, bir duada yaşar.
BİR AVUÇ TOPRAĞIN VASİYETİ
Bugün sormamız gereken soru şu: Bu sadakate karşılık biz ne kadar vefa gösterebildik? Ahıska’yı yalnızca anma günlerinde mi hatırlayacağız? Sürgün, bir gün anılıp ertesi gün unutulacak bir acı değildir. Seksen yılı aşkın süredir geri dönüş hakkını bekleyen bir milletin evlatları var. Bu bekleyiş yalnızca siyasetin değil, vicdanın da meselesidir.
Bir milleti toprağından ayırmak kolaydır, ama o milletin hafızasından toprağını silmek mümkün değildir. Ahıskalı nine, koynundaki bez parçasıyla aslında bir avuç topraktan fazlasını taşıyordu. Bir vatanı, bir inancı, bir geleceği taşıyordu.
Vatan, haritadaki bir çizgi değildir. Vatan, bir ananın koynundaki bez parçasına sarılı bir avuç topraktır. Ahıska’nın adı hâlâ hasretle anılıyorsa, o hasretin dinmesi için söz ve vicdan sahibi herkesin üzerine bir sorumluluk düşer.
Köklerini toprağından koparabilirsiniz. Ama o kökün özlemini hiçbir güç koparamaz.