Tarımda Bağımsızlık Söylemi Sert Bir Hesaplaşmanın Ortasına Çekildi

Türkiye’de “yerli ve milli üretim” söylemi bir kez daha sert bir siyasi tartışmanın merkezine oturdu. Aydınlık Geleceğin Partisi adına hazırlanan ve sosyal medyada dolaşıma giren görsel, tarım ürünlerinden ithalata, dışa bağımlılıktan ekonomi yönetimine kadar uzanan geniş bir alanda iktidarın politikalarını hedef alan ağır eleştiriler içeriyor.

Görselin manşeti son derece açık: “Sözde yerli, özde ithal.”

Mesajın devamında ise İran’dan fıstık, Suriye’den çeşitli tarım ürünleri, Sırbistan’dan et ve İsrail’den tohum geldiği ileri sürülüyor. Bununla da yetinilmiyor; kamu yönetimindeki bazı isimlerin eğitim ve geçmişleri üzerinden de siyasi göndermeler yapılıyor.

Ortaya konulan tablo, siyasi açıdan oldukça sert bir soruyu gündeme taşıyor:

Türkiye gerçekten üretimde bağımsızlaşabiliyor mu, yoksa “yerli ve milli” söylemi ithalata dayalı bir ekonomik yapının üzerini örten güçlü bir siyasi slogan olarak mı kullanılıyor?

Bu soru yalnızca muhalefetin değil, çiftçinin, üreticinin ve tüketicinin de cevap beklediği bir soru haline geliyor.

“Yerli” denilen ürünün arkasında ne kadar ithalat var?

Tarımda yerlilik meselesi, yalnızca ürünün Türkiye sınırları içinde yetiştirilip yetiştirilmediğine bakılarak ölçülemez.

Tarlaya atılan tohum nereden geliyor?

Gübre nereden geliyor?

Mazotun maliyeti neye bağlı?

Yem hammaddesi nereden temin ediliyor?

Tarımsal ilaçların hammaddesi hangi ülkelerden geliyor?

Üreticinin kullandığı makinenin parçaları nerede üretiliyor?

İşte tartışmanın en kritik noktası burada başlıyor.

Çünkü bir domatesin, buğdayın, etin veya başka bir tarımsal ürünün Türkiye’de üretilmesi, üretimin bütün aşamalarının yerli olduğu anlamına gelmiyor. Küresel tedarik zincirlerine bağlı bir tarım sisteminde nihai ürünün yerli olması ile üretimin tamamen bağımsız olması birbirinden çok farklı kavramlar.

Aydınlık Geleceğin Partisi’nin paylaşımı da tam olarak bu çelişkiyi hedef alıyor.

Bakanlığın kendi söylemi de “tam bağımsızlık” hedefini ortaya koyuyor

Burada dikkat çekici bir başka ayrıntı var.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Mayıs 2026’da yayımladığı Dünya Çiftçiler Günü mesajında, “tarımda tam bağımsız bir Türkiye’yi güçlendirmek” ifadesini kullandı.

Yani tartışmanın diğer tarafında da tarımda bağımsızlık hedefinin açık biçimde dile getirildiği görülüyor.

Bakanlığın 2026 performans programında ise tarımsal üretimin geliştirilmesi, gıda arz güvenliği ve kırsal kalkınma temel sorumluluklar arasında sayılıyor. Bakanlık aynı belgede üretim planlaması, yeni destekleme modeli, hayvansal üretim planlaması ve tarımsal sürdürülebilirlik gibi başlıklara yer veriyor.

Tam da bu nedenle siyasi tartışmanın daha da sertleşmesi kaçınılmaz görünüyor:

“Tam bağımsızlık” hedefi açıklanıyorsa, Türkiye’nin hangi stratejik tarımsal girdilerde dışa bağımlı olduğu da açıkça ortaya konulmalı.

Çiftçinin bilmek istediği soru basit:

Üretim gerçekten bağımsız mı, yoksa sadece ürünün son aşaması mı Türkiye’de gerçekleşiyor?

İthalat tartışması artık sofraya kadar geliyor

İthalat meselesi yalnızca ekonomi sayfalarının konusu değil.

Vatandaşın markette karşılaştığı fiyat doğrudan üretim maliyetleriyle bağlantılı.

Çiftçinin maliyeti yükseliyor.

Girdi fiyatları artıyor.

Üretim maliyeti yükseldikçe ürünün fiyatı yükseliyor.

Tüketicinin alım gücü düşüyor.

Bu zincirin bir yerinde ithal girdiye bağımlılık bulunuyorsa, dövizdeki her hareket üreticinin maliyetine ve dolayısıyla tüketicinin sofrasına kadar uzanabiliyor.

TÜİK’in 2025 dış ticaret verilerine göre Türkiye’nin dış ticaret açığı 2025 yılında yüzde 11,9 artarak 92 milyar 9 milyon dolara yükseldi. Aynı dönemde ithalat içinde ara mallarının payı Aralık 2025’te yüzde 65,4 olarak gerçekleşti.

Bu rakamların tamamı tarımsal ithalat anlamına gelmiyor. Ancak Türkiye ekonomisinin üretim yapısında ithal girdilerin ağırlığının ne kadar önemli olduğunu gösteren geniş bir çerçeve sunuyor.

Dolayısıyla “yerli üretim” tartışmasını yalnızca market rafındaki ürünün menşei üzerinden yapmak eksik kalıyor.

Et meselesi de tartışmanın en sıcak başlıklarından biri

Görseldeki en dikkat çekici iddialardan biri de etin Sırbistan’dan geldiği yönündeki ifade.

Burada da sloganla resmi veri arasındaki ayrımın korunması gerekiyor.

TÜİK’in 2025 kırmızı et istatistiklerine göre Türkiye’de kırmızı et üretimi 2025 yılında yüzde 10,5 azalarak 1 milyon 885 bin 130 tona geriledi. Kurumun hesaplamasında hem iç popülasyondan kesilen hayvanlar hem de ithalattan kesilen hayvanlar dikkate alınıyor.

Bu tablo, hayvancılık ve et arzı konusunun neden stratejik bir mesele olduğunu açıkça gösteriyor.

Bakanlık da 2026 bütçe görüşmelerinde hayvancılıkta üretimi artırmaya yönelik desteklerin sürdüğünü ve farklı üretim programlarının uygulanacağını açıkladı.

Ancak siyasi eleştirinin sorduğu soru bundan daha sert:

Türkiye kendi hayvan varlığını ve üreticisini yeterince güçlendirebiliyor mu?

Eğer cevap “evet” ise, ithalat ihtiyacının neden ortaya çıktığı açıklanmalı.

Eğer cevap “hayır” ise, yıllardır uygulanan politikaların neden beklenen bağımsızlığı sağlayamadığı sorgulanmalı.

Tohum meselesi: Tartışmanın en stratejik noktası

Görselde İsrail bağlantısıyla sunulan “tohum” iddiası ise tartışmanın belki de en hassas bölümünü oluşturuyor.

Çünkü tohum, herhangi bir tarımsal girdi gibi değerlendirilemeyecek kadar stratejik bir konu.

Tohum üretimi ve genetik materyal üzerindeki kontrol, uzun vadede bir ülkenin tarımsal bağımsızlığı açısından önem taşıyor. Bu nedenle kamuoyunun karşısına “yerli tohum”, “ithal tohum”, “sertifikalı tohum”, “hibrit tohum” ve “tohumculukta dışa bağımlılık” gibi başlıkların somut verilerle konulması gerekiyor.

Ancak görseldeki ülke bazlı iddiaların her birinin, ürün ve dönem bazında resmi ithalat kayıtlarıyla ayrıca doğrulanması şart.

Başka bir ifadeyle:

Siyasi eleştiri sert olabilir; fakat veri daha sert olmalıdır.

Çünkü tarım gibi stratejik bir konuda sloganlarla gerçekleri birbirine karıştırmak, tartışmayı çözmek yerine daha da bulanıklaştırır.

“Avrupa’da birinciyiz” söylemi ile ithalat gerçeği nasıl birlikte okunmalı?

Tarım Bakanlığı son dönemde Türkiye’nin tarımsal ekonomik büyüklüğüne ve üretim kapasitesine özellikle vurgu yapıyor.

Temmuz 2026’da Bakan Yumaklı, Dünya Bankası’nın 2025 sonuçlarına göre Türkiye’nin 83,2 milyar dolarlık tarımsal hasılayla Avrupa’da birinci, dünyada yedinci sırada olduğunu söyledi.

Bu veri, Türkiye’nin tarımsal üretim kapasitesinin küçümsenemeyecek ölçekte olduğunu gösteriyor.

Fakat burada da temel soru değişmiyor:

Büyük tarımsal hasıla, otomatik olarak tam tarımsal bağımsızlık anlamına gelir mi?

Hayır.

Bir ülke çok büyük miktarda tarımsal üretim yaparken aynı anda belirli ürünlerde veya üretim girdilerinde ithalata ihtiyaç duyabilir.

Dolayısıyla “Türkiye tarımda güçlü mü?” sorusunun cevabı “evet” olabilir.

Ama hemen arkasından şu soru gelmelidir:

“Türkiye tarımda stratejik olarak ne kadar bağımsız?”

Asıl hesaplaşma burada başlıyor.

Çiftçinin hesabı sloganlardan daha ağır

Tarladaki üretici için meselenin siyasi sloganlardan çok daha somut bir karşılığı var.

Çiftçi için gübre pahalıysa, mazot pahalıysa, yem pahalıysa, ilaç pahalıysa ve finansmana erişim maliyetliyse “yerli üretim” söyleminin tek başına yeterli olmadığı ortada.

Bakanlık da Haziran 2026’da gübre ve mazot maliyetlerindeki artışa göre 2026 desteklerinin yeniden hesaplanacağını ve güncelleneceğini açıkladı.

Bu açıklama bile üretim maliyetlerinin tarım politikasındaki ağırlığını gösteriyor.

Dolayısıyla çiftçinin önündeki gerçek denklem şu:

Üretmek istiyorum. Peki üretmenin maliyeti ne?

Ürünümü kaça satacağım?

Girdiyi kaça alacağım?

Ürünün fiyatını kim belirleyecek?

İthal ürün geldiğinde benim ürünümün fiyatı ne olacak?

İşte tarım politikasının gerçek sınavı burada.

Görseldeki siyasi saldırının asıl hedefi ne?

Aydınlık Geleceğin Partisi’nin paylaşımı, bütün bu karmaşık tabloyu son derece sert ve çarpıcı bir siyasi sloganla özetliyor:

“Sözde yerli, özde ithal.”

Bu ifade yalnızca bir ürün listesini değil, hükümetin ekonomik ve tarımsal politikalarına yönelik bütüncül bir eleştiriyi temsil ediyor.

Mesajın altında ise daha büyük bir siyasi iddia bulunuyor:

Türkiye’nin “yerli ve milli” söylemi ile gerçek ekonomik bağımlılıklarının arasında ciddi bir mesafe olduğu ileri sürülüyor.

Bu iddianın siyasi olarak savunulması başka, ekonomik olarak kanıtlanması başka bir mesele.

Dolayısıyla kamuoyunun önünde artık daha ciddi bir görev bulunuyor:

İthalat kalemleri tek tek açıklanmalı.

Ürünlerin hangi ülkelerden geldiği dönem bazında ortaya konulmalı.

Yerli üretimin toplam tüketimi ne ölçüde karşıladığı gösterilmeli.

Tohumdan gübreye, yemden ilaca kadar stratejik girdilerdeki dışa bağımlılık oranları açıklanmalı.

Çiftçinin toplam üretim maliyeti şeffaf biçimde ortaya konulmalı.

Ve en önemlisi:

“Tam bağımsız tarım” hedefinin ölçülebilir kriterleri kamuoyuna anlatılmalı.

Bakanlar üzerinden yapılan göndermeler de tartışmanın parçası

Görsel, tarımsal ürünlerin yanı sıra bazı bakanların geçmişleri üzerinden de siyasi göndermeler yapıyor.

Örneğin görselde Hazine ve Maliye Bakanı’na yönelik “İngiltere’den” ifadesi kullanılıyor.

Burada ise doğrulanabilir bir biyografik gerçek ile siyasi yorum birbirinden ayrılmalı. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın resmi biyografisine göre Mehmet Şimşek, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat Bölümü mezunu; daha sonra Milli Eğitim Bakanlığı’nın bursuyla İngiltere’de dil eğitimi ve yüksek lisans yaptı. Exeter Üniversitesi’nde finans ve ekonomi alanında yüksek lisans derecesi aldı.

Dolayısıyla görseldeki “İngiltere’den” ifadesi, biyografik bir geçmişi siyasi bir eleştiri argümanına dönüştüren bir slogan olarak okunmalı; bakanın “İngiltere vatandaşı” veya benzeri bir iddia taşıdığı şeklinde yorumlanmamalıdır.

Benzer şekilde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın resmi kayıtlarında mevcut bakan Mahinur Özdemir Göktaş olarak yer alıyor.

Bu ayrım önemli.

Çünkü sert haber yapmak başka, doğrulanmamış bir iddiayı gerçekmiş gibi sunmak başka.

Şimdi asıl hesap sorulması gereken yer burası

Türkiye’nin tarımsal potansiyeli tartışmasız şekilde büyük.

Türkiye üretim yapabilen, ihraç edebilen, geniş tarım arazilerine, deneyimli üreticilere ve güçlü bir tarım sektörüne sahip bir ülke.

Fakat tam da bu nedenle ithalat ve dışa bağımlılık tartışması daha fazla önem taşıyor.

Çünkü mesele “Türkiye hiç ithalat yapmasın” kadar basit değil.

Mesele şudur:

Stratejik ürünlerde Türkiye’nin eli neden başkasına bakmak zorunda kalıyor?

Çiftçinin üretim kapasitesi neden sürdürülebilir maliyetlerle desteklenemiyor?

Yerli üretici neden bazı dönemlerde ithal ürünle rekabet etmek zorunda kalıyor?

Yerli ve milli üretim söylemi hangi somut göstergelerle ölçülüyor?

Ve belki de en sert soru:

“Tam bağımsız tarım” denildiğinde bunun faturası, tablosu ve hesabı nerede?

Bu soruların cevabı sloganlarla değil, gümrük kayıtlarıyla, TÜİK verileriyle, üretici maliyetleriyle, destek rakamlarıyla ve ürün bazındaki dış ticaret istatistikleriyle verilebilir.

Çünkü çiftçinin toprağa attığı tohumun siyasi sloganı yoktur.

Toprak, hesabı doğrudan önüne koyar.

Üretim varsa ürün çıkar.

Maliyet varsa fatura çıkar.

İthalat varsa döviz çıkar.

Bağımlılık varsa bunun bedeli çıkar.

Bu nedenle “Sözde yerli, özde ithal” sloganı, doğrulanması gereken siyasi bir iddia olsa da, Türkiye’nin tarım politikasına ilişkin çok daha büyük bir tartışmanın kapısını aralıyor.

Ve o tartışmanın merkezinde artık tek bir soru var:

Türkiye gerçekten kendi sofrasını, kendi üreticisini ve kendi stratejik tarımını koruyabilecek kadar bağımsız mı?

Bu sorunun cevabı afişlerde değil, rakamların içinde.