Eski Varto Belediye Başkanı Abdulbari Han: “Varto, doğal güzellikleri ve kültürel zenginliğiyle keşfedilmeyi bekleyen bir cennet”

Eski Varto Belediye Başkanı Abdulbari Han, Varto’nun tarihi, doğal güzellikleri, kültürel yapısı, deprem geçmişi ve turizm potansiyeline ilişkin kapsamlı değerlendirmelerde bulundu. Han, ilçenin sahip olduğu zenginliklerin yeterince değerlendirilmediğini belirterek, “Varto’yu ve Vartoluları tanımlamak için herkesin kendi gözlemlerini ve birikimlerini ortaya koyması gerekiyor” dedi.

Eski Varto Belediye Başkanı Abdulbari Han, Varto’nun yalnızca Muş’un değil, bölgenin en önemli doğal ve kültürel değerlerinden biri olduğunu ifade ederek ilçenin sahip olduğu turizm potansiyeline dikkat çekti.

Varto’nun bin 650 metre rakımda, dört tarafı dağlarla çevrili bir yerleşim yeri olduğunu belirten Han, kuzeyinde Bingöl Dağları, güneyinde Şerafettin Dağları ve Murat Nehri, doğusunda Hamurpet Gölleri ile Xanşeref, Kolibaba ve Hazırbaba dağlarının bulunduğunu söyledi.

Varto isminin kökenine ilişkin iki önemli rivayet

Varto’nun eski adının Gımgım veya Gümgüm olduğunu hatırlatan Han, ilçenin isminin kökenine ilişkin farklı rivayetler bulunduğunu belirtti.

Bunlardan birinin, bölgede geçmişte yoğun olarak bulunan toy kuşları ve avcılık geleneğiyle ilgili olduğunu ifade eden Han, kendi benimsediği görüşün ise Zazaca (Dimili) dilindeki “Warê To” ifadesinden geldiğini söyledi.

Han, Urartular döneminde Harran, Şam ve Halep çevresinden hayvancılıkla uğraşan aşiretlerin Varto yaylalarına geldiğini, bu aşiretlerin konakladıkları alanları “Warê To” yani “Sizin yaylanız” olarak adlandırdıklarını ve zaman içerisinde bu ifadenin Varto’ya dönüştüğünü ileri sürdü.

Gımgım isminin ise Bingöl Dağları’nın volkanik yapısıyla bağlantılı olduğunu belirten Han, özellikle Koğ Tepesi’nin altındaki Şewiti bölgesinde atlarla dolaşırken yerden gelen güm güm seslerinin duyulabildiğini anlattı.

1966 Varto depremleri unutulmadı

Varto’nun deprem gerçeğine de değinen Han, ilçenin tarih boyunca büyük depremler yaşadığını hatırlattı.

1966 yılında meydana gelen depremlerin Varto’da büyük yıkıma ve can kaybına neden olduğunu belirten Han, özellikle 19 Ağustos 1966 tarihinde yaşanan 6,9 büyüklüğündeki depremin hafızalarda derin izler bıraktığını ifade etti.

Belediye başkanlığı döneminde deprem konusunda önemli çalışmalar yürüttüğünü kaydeden Han, 2001 yılında deprem uzmanı Prof. Dr. Ahmet Ercan ile temas kurduğunu, 2003 yılında ise Kandilli Rasathanesi Müdürü Prof. Dr. Gülay Barbarosoğlu ve Boğaziçi Üniversitesinden beş deprem uzmanını Varto’ya getirdiğini söyledi.

Han, uzmanların Varto ve Karlıova’da konferanslar verdiğini, Muş Valiliği yöneticilerine deprem konusunda bilgilendirme yapıldığını ve Varto’da erken deprem uyarı sisteminin kurulmasına öncülük ettiğini belirtti.

Ayrıca Varto’nun dört mevsimini anlatan fotoğraf ve kısa film çalışmalarının uluslararası fotoğrafçı Adem Sönmez’e hazırlatılarak belediye arşivine kazandırıldığını ifade etti.

“Hamurpet Gölleri Abant’ı aratmayacak güzellikte”

Varto’nun doğal güzelliklerinin ulusal ve uluslararası ölçekte tanıtılması gerektiğini vurgulayan Han, Hamurpet Gölleri’nin turizm açısından büyük bir potansiyele sahip olduğunu dile getirdi.

Koğ Tepesi’nde güneşin doğuşunun eşsiz görüntüler oluşturduğunu belirten Han, bu doğa olayının uluslararası tanıtımlarla dünyaya duyurulabileceğini söyledi.

Han, ilçenin turizm değerleri arasında Hamurpet Gölleri, Koğ Tepesi, Künav Mağarası, Alparslan-1 ve Alparslan-2 barajları, Murat Nehri vadisi, Hızır Çeşmesi, Goşkarbaba ve Hazırbaba bölgelerinin bulunduğunu ifade etti.

Varto’nun yüksek kesimlerinde yaklaşık altı ay boyunca kar bulunduğunu ve bu alanların kış turizmi için önemli fırsatlar sunduğunu belirten Han, kayak tesisleri ve yayla turizmine yönelik yatırımların ilçenin ekonomik gelişimine ciddi katkı sağlayabileceğini kaydetti.

Dipsiz Göl olarak bilinen bölgenin doğal özellikleriyle de araştırılması ve tanıtılması gerektiğini belirten Han, gölün cilt hastalıklarına iyi geldiğine ilişkin yöresel anlatıların bilimsel araştırmalarla değerlendirilmesinin önemine dikkat çekti.

Hayvancılık geriledi, genç nüfus ilçeden uzaklaştı

Varto’nun yaklaşık 1 milyon 312 bin dönümlük arazi varlığına sahip olduğunu, ilçede 7 mahalle ve 93 köy bulunduğunu belirten Han, ekonominin temelini hayvancılık ve yurt dışından gelen gelirlerin oluşturduğunu söyledi.

Geçmiş yıllarla karşılaştırıldığında hayvancılıkta ve ekonomik hareketlilikte ciddi gerileme yaşandığını ifade eden Han, güvenlik sorunları, yaylacılık geleneğinin zayıflaması ve genç nüfusun ilçeden ayrılmasının bu süreçte etkili olduğunu dile getirdi.

Han, mera ve yaylaların yeterince değerlendirilemediğini, tarım, hayvancılık ve sanayi alanındaki desteklerden Varto’nun daha fazla yararlanması gerektiğini vurguladı.

“Varto insanının mayasında sevgi, dostluk ve hoşgörü var”

Varto’nun yalnızca doğal güzellikleriyle değil, insan yapısıyla da özel bir yere sahip olduğunu belirten Han, ilçenin tarih boyunca farklı kültürlerin, dillerin ve inançların bir arada yaşadığı bir yerleşim merkezi olduğunu söyledi.

Sünni ve Alevi vatandaşların, Kürt, Ermeni ve Türk topluluklarının farklı inanç ve kültürleriyle uzun yıllar bir arada yaşadığını ifade eden Han, Varto insanının en önemli özelliklerinin hoşgörü, dostluk, dayanışma ve çok kültürlülük olduğunu kaydetti.

Vartoluların Türkiye’nin ve dünyanın farklı bölgelerinde önemli görevler üstlendiğini belirten Han, bunun eğitim, çalışkanlık, azim ve kültürel birikimin sonucu olduğunu dile getirdi.

Birinci Koğ Festivali’nden unutulmaz bir anı

Han, 2003 yılında Ankara, İstanbul, İzmir, Kocaeli ve Mersin’deki Varto derneklerinin katkılarıyla düzenlenen Birinci Koğ Festivali hazırlıklarından bir anısını da paylaştı.

Dönemin Kaymakamı Özgür Kürükçü, Jandarma Üsteğmeni Hakan Keskin ve eski belediye başkanı Nazım Han ile birlikte Bingöl Dağı’ndaki Koğ Tepesi’ne yönelik bir çalışma gerçekleştirdiklerini anlatan Han, Alagöz Mahallesi’ndeki bir keşif sırasında yaşanan tartışmayı hatırlattı.

Keşif sırasında eski belediye başkanı Nazım Han’ın konuşmasına karşı çıkan bir vatandaşın tepkisi üzerine ortamın gerildiğini belirten Han, söz alarak Nazım Han’ın ilçenin hafızasına ve bilgeliğine sahip saygın bir isim olduğunu, konuşmasının engellenmesinin toplumsal geleneklere ve saygı kültürüne aykırı olduğunu söylediğini aktardı.

Han, bu olayın kendisine Varto’nun toplumsal değerleri açısından önemli bir ders verdiğini ifade etti.

“Varto için konuşması gerekenler susmamalı”

Açıklamalarının sonunda Varto’nun geleceği için herkesin sorumluluk alması gerektiğini vurgulayan Abdulbari Han, ilçenin doğal, tarihi ve kültürel zenginliklerinin gelecek kuşaklara aktarılması gerektiğini söyledi.

Han, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

“Bazı yerler ve güzellikler vardır ki bunları tarif etmek zordur. Herkes kendi gözlemleriyle bu güzellikleri yorumlamalı ve saklı değerlerin ortaya çıkarılmasına katkı sunmalıdır. Benim Varto hakkında yazdıklarım da bu büyük bütünün küçük bir parçasıdır. Her Vartolu, Varto’nun farklı güzelliklerini anlatmalı, bildiklerini paylaşmalı ve ilçeye katkı sunmalıdır.

Bugün Varto hakkında konuşması gerekenlerin susmaması gereken bir gündür. Konuşması gerekenleri konuşturmazsak iyilikler ve güzellikler mezara gider. Konuşmaması gerekenler konuşursa kötülükler yeryüzünde kalır. Varto’nun geleceği için güzelliklerde birleşmeli, ortak akıl ve dayanışmayla hareket etmeliyiz.”